Społeczna Gospodarka Rynkowa i jej użyteczność w erze narastającej niepewności

Spis treści

Marian Gorynia, Elżbieta Mączyńska, Piotr Pysz, Maria Urbaniec
Wstęp. 13

CZĘŚĆ I. SPOŁECZNA GOSPODARKA RYNKOWA – FUNDAMENTY TEORETYCZNE I METODOLOGICZNE

Elżbieta Mączyńska
1. Społeczna Gospodarka Rynkowa wobec ewolucji modeli kapitalizmu: wybrane refleksje na tle studiów literatury przedmiotu. 25
1.1. Wprowadzenie . . . . .  25
1.2. Istota, podłoże i następstwa cywilizacyjnych przełomów . . . . . 29
1.3. Od feudalizmu do kapitalizmu – cywilizacyjno-technologiczne trójczynnikowe podłoże przemian . . . . . 33
1.4. Megasystemy są śmiertelne. Kapitalizm i co dalej? . . . . .  40
1.5. Ewolucja modeli kapitalizmu i jej granice . . . . .  42
1.6. Społeczna gospodarka rynkowa w warunkach ewolucji modelu kapitalizmu i jego dysfunkcji . . . . .  47
1.7. Podsumowanie . . . . .   51
Bibliografia . . . . .   52

Anna Ząbkowicz
2. Społecznej Gospodarce Rynkowej należą się uwaga i namysł. 55
2.1. Wprowadzenie . . . . .  55
2.2. Społeczna, czyli jaka? . . . . .  56
2.3. Między stylem myślenia a teorią . . . . .  59
2.4. Uwarunkowania niemieckiego cudu gospodarczego . . . . . 61
2.5. Społeczna gospodarka rynkowa w Polsce – między założeniami a praktyką . . . . .  63
2.6. Symboliczny wymiar społecznego charakteru integracji europejskiej . . . . .  65
2.7. Podsumowanie . . . . .  68
Bibliografia. . . . .  71

Jürgen Wandel
3. The social market economy concept revisited: Silver bullet or pitfall for restoring EU’s competitiveness in times of growing uncertainties? . 73
3.1. Introduction . . . . .  73
3.2. Economic freedom, prosperity and human progress . . . . . 75
3.3. The deterioration of economic freedom in EU countries . . . . . 77
3.4. Factors facilitating the deterioration of economic freedom in the social market economy concept . . . . . 82
3.5. Policy and conceptual implications . . . . .  88
3.6. Conclusions . . . . .  89
References . . . . .  90

Grażyna Musiał
4. Paradygmat rozwoju nauki w świetle Poznańskiej Szkoły Metodologicznej w odniesieniu do ekonomii – nowe ujęcie. 97
4.1. Wprowadzenie . . . . .  97
4.2. Przegląd literatury . . . . .  103
4.3. Metodologia badawcza . . . . .  110
4.4. Wyniki analiz . . . . .  113
4.5. Dyskusja . . . . . 114
4.6. Podsumowanie . . . . .  118
Bibliografia . . . . . 119

Andrzej Szplit
5. Koncepcje Stanisława Staszica – czy możliwy jest Staszic 2.0?. 121
5.1. Wprowadzenie . . . . . 121
5.2. Stanisław Staszic – geneza jego myśli i działalności . . . . . 122
5.3. Stanisław Staszic – by być narodowi użytecznym . . . . . 126
5.4. Spuścizna Stanisława Staszica – czyli Staszic 2.0 . . . . . 129
5.5. Podsumowanie . . . . . 132
Bibliografia . . . . .  133

Marcin Bartoszewicz
6. Catholic Social Doctrine Teachings and Socialist Federalism: Contrasting Economic Visions of European Integration of Robert Schuman and Altiero Spinelli . 135
6.1. Introduction . . . . . 135
6.2. Methodology . . . . . 136
6.3. The historical and biographical context of Schuman’s and Spinelli’s approaches to European integration . . . . . 137
6.4. Robert Schuman – the principal architect of European integration . . . . . 140
6.5. Altiero Spinelli – an unrelenting federalist . . . . . 144
6.6. Comparative analysis . . . . .  149
6.7. Conclusions . . . . .  151
References . . . . .  153

Anna Jurczuk, Piotr Pysz
7. Ordoliberalna koncepcja polityki społeczno-gospodarczej dla powojennej Ukrainy. 155
7.1. Wprowadzenie . . . . . 155
7.2. Ordoliberalna koncepcja polityki społeczno-gospodarczej . . . . . 157
7.3. Ordoliberalne kierunki rekonstrukcji ładu społecznogospodarczego w Ukrainie . . . . . 164
7.4. Podsumowanie . . . . . 169
Bibliografia . . . . . 171

Marzenna James
8. Rola międzynarodowej integracji gospodarczej w powojennej odbudowie – europejskie doświadczenia Społecznej Gospodarki Rynkowej i wnioski dla Ukrainy. 173
8.1. Wprowadzenie . . . . . 173
8.2. Nowy mechanizm międzynarodowej współpracy gospodarczej zawarty w Karcie Atlantyckiej (1941) i instytucjach z Bretton Woods (1944) . . . . . 176
8.3. Odrzucenie nowego mechanizmu wielostronnej współpracy międzynarodowej przez Niemcy Wschodnie . . . . . 180
8.4. Przyjęcie nowego mechanizmu wielostronnej współpracy międzynarodowej przez Niemcy Zachodnie . . . . . 181
8.5. Podsumowanie . . . . . 183
Bibliografia . . . . . 185

CZĘŚĆ II. UŻYTECZNOŚĆ SPOŁECZNEJ GOSPODARKI RYNKOWEJ W POLITYCE GOSPODARCZEJ I SEKTORACH GOSPODARKI

Ewa Kulińska-Sadłocha
9. Erhardowska zasada stabilności cen a ochrona realnej wartości oszczędności gospodarstw domowych w Polsce . . . . . 189
9.1. Wprowadzenie . . . . . 189
9.2. Funkcje pieniądza a stabilność cen – perspektywa Społecznej Gospodarki Rynkowej . . . . . 190
9.3. Stabilność cen jako cel polityki pieniężnej w Polsce . . . . . 193
9.4. Stabilność cen a oprocentowanie depozytów gospodarstw domowych w Polsce . . . . . 195
9.5. Podsumowanie . . . . . 201
Bibliografia . . . . . 202

Józefa Famielec
10. Rola rachunkowości w użyteczności Społecznej Gospodarki Rynkowej . . . . . 205
10.1. Wprowadzenie . . . . . 205
10.2. Rachunkowość jako system pomiaru i informacji . . . . . 207
10.3. Przesłanki wykorzystania rachunkowości w kształtowaniu ładu społeczno-gospodarczego . . . . . 210
10.4. Autorska internalizacja zasad rachunkowości do zasad konstytuujących Waltera Euckena . . . . . 213
10.5. Podsumowanie . . . . . 217
Bibliografia . . . . . 219

Katarzyna Kamińska
11. Polityka ochrony konkurencji i konsumentów w Polsce po 2004 r. – osiągnięcia i wyzwania . . . . . 221
11.1. Wprowadzenie . . . . . 221
11.2. Znaczenie polityki konkurencji w krajach postsocjalistycznych . . . . . 222
11.3. Ochrona konkurencji i konsumentów w Polsce po przystąpieniu do Unii Europejskiej . . . . . 226
11.4. Podsumowanie . . . . . 231
Bibliografia . . . . . 232

Andrzej Jakubowicz
12. Wpływ kapitału zagranicznego na polską gospodarkę . . . . . 235
12.1. Wprowadzenie . . . . . 235
12.2. Kapitał zagraniczny w świetle literatury przedmiotu i badań empirycznych . . . . . 238
12.3. Kapitał zagraniczny a przemiany strukturalne polskiego przemysłu . . . . . 242
12.4. Kapitał zagraniczny a wzrost gospodarczy i dobrobyt społeczeństwa . . . . . 246
12.5. Wycena prywatyzowanego majątku i bilans korzyści inwestorów zagranicznych . . . . . 250
12.6. Podsumowanie . . . . . 253
Bibliografia . . . . . 256

Andrzej Czyżewski, Anna Matuszczak
13. Zmiana paradygmatu rozwoju polskiego rolnictwa w aspekcie badań nad ekonomią rolną i kwestią agrarną   . . . . . 259
13.1. Wprowadzenie . . . . . 259
13.2. Nowy paradygmat rozwoju rolnictwa w zintegrowanej teorii ekonomii rolnej. Przestrzeń pola recepcji . . . . . 261
13.3. Próba konceptualizacji kwestii agrarnej w Polsce w warunkach nowego paradygmatu rozwoju rolnictwa . . . . . 265
13.4. Podsumowanie . . . . .268
Bibliografia . . . . . 270

Anna Jurkowska, Wojciech Haza
14. Rola banków w finansowaniu inwestycji przedsiębiorców – wyzwania w warunkach zmieniającego się otoczenia . . . . . 273
14.1. Wprowadzenie . . . . . 273
14.2. Źródła finansowania inwestycji stanowiących czynnik rozwoju podmiotów gospodarczych i całej gospodarki . . . . . 275
14.3. Banki jako instytucje zaufania publicznego i ich rola w finansowaniu przedsiębiorców . . . . . 281
14.4. Standardy kapitałowe i płynnościowe banków a ryzyko ograniczenia finansowania inwestycji przedsiębiorców . . . . . 283
14.5. Potrzeby inwestycyjne w warunkach zmieniającej się gospodarki . . . . . 284
14.6. Zrównoważone finansowanie i ryzyko ESG w bankach: między transformacją gospodarki a zasadą ostrożności w finansowaniu wydatków inwestycyjnych . . . . . 289
14.7. Podsumowanie . . . . . 291
Bibliografia . . . . .  292

Elżbieta Skąpska
15. Składniki potencjału przedsiębiorczości intelektualnej w usługach – ujęcie empiryczne . . . . .  297
15.1. Wprowadzenie . . . . .  297
15.2. Przegląd literatury . . . . .  298
15.3. Metodyka badań . . . . .  299
15.4. Wyniki analizy i dyskusja . . . . .  301
15.5. Podsumowanie . . . . .  307
Bibliografia . . . . .  308

Agata Miętus
16. Przedsiębiorczość kobiet w kontekście Społecznej Gospodarki Rynkowej . . . . .  313
16.1. Wprowadzenie . . . . . 313
16.2. Przegląd literatury . . . . .  314
16.3. Metodyka badań . . . . .  317
16.4. Wyniki analizy . . . . .  319
16.5. Podsumowanie . . . . . 323
Bibliografia . . . . .  325

CZĘŚĆ III. SPOŁECZNA GOSPODARKA RYNKOWA WOBEC WSPÓŁCZESNYCH WYZWAŃ

Henryk Wnorowski
17. Niepewności w polityce handlowej i ich konsekwencje dla Polski . . . . .  329
17.1. Wprowadzenie . . . . .  329
17.2. Polityka handlowa i jej uwarunkowania . . . . .  330
17.3. Polityka handlowa Stanów Zjednoczonych . . . . .  332
17.4. Stany Zjednoczone jako partner handlowy Polski . . . . .  337
17.5. Podsumowanie . . . . .  340
Bibliografia . . . . .  341

Daniel Buś
18. Rola regionalnego ekosystemu innowacji w kształtowaniu odporności regionu . . . . .  343
18.1. Wprowadzenie . . . . .  343
18.2. Ekonomiczne ujęcie niepewności . . . . .  344
18.3. Innowacyjność regionu jako czynnik kształtujący jego odporność . . . . .  347
18.4. Wzmacnianie odporności regionu poprzez rozwój innowacyjności w regionalnym ekosystemie innowacji . . . . .  349
18.5. Podsumowanie . . . . .  351
Bibliografia . . . . .  353

Magdalena Zajączkowska
19. Energy Justice as a Principle of the Institutional Order of the Transformation – Implications for the Social Market Economy . . . . .  357
19.1. Introduction . . . . .  357
19.2. Conceptualization of energy justice . . . . .  359
19.3. Energy justice and the concept of the social market economy . . . . .  360
19.4. Conclusions . . . . .  364
References . . . . .  367

Piotr Palac, Justyna Tomala
20. The role of start-ups in Poland’s energy transition . . . . .  371
20.1. Introduction . . . . .  371
20.2. Positive impact start-up characteristics . . . . .  372
20.3. Poland’s energy transition and directions of change . . . . .  375
20.4. Methodology . . . . .  378
20.5. Positive impact start-ups’ contribution to Poland’s energy transition . . . . .  379
20.6. Conclusions . . . . .  382
References . . . . .  383

Svitlana Kuznetsova
21. Financial technologies as a catalyst for the adaptability of the social market economy under uncertainty . . . . .  389
21.1. Introduction . . . . .  389
21.2. Literature Review . . . . . 390
21.3. FinTech as an innovative catalyst: taxonomy and dual impact on financial stability . . . . .  392
21.4. Strengthening the Social Dimension of the SME through Financial Technologies . . . . .  394
21.5. New threats to social justice: algorithmic bias and digital exclusion . . . . .  397
21.6. Regulatory Adaptation of the SME: From Ordnungspolitik to ”Ordoliberalism 2.0” . . . . .  398
21.7. The BaFin Regulatory Model as ”Ordoliberalism 2.0” . . . . . 399
21.8. Conclusions . . . . .  401
References . . . . . 402

Tetiana Perederii, Sergii Lysenko, Oksana Makovoz
22. Assessing the impact of digital transformations of business processes on ensuring crisis resilience: integrating ESG and digitalisation into forecasting-oriented strategies . . . . .  405
22.1. Introduction . . . . .  405
22.2. Literature Review . . . . .  407
22.3. Research Methods . . . . .  409
22.4. Results and Discussion . . . . .  412
22.5. Conclusions . . . . .  430
References . . . . .  431

Ewa Małecka
23. Migracje a polski rynek pracy w obliczu wyzwań społecznogospodarczych . . . . .  433
23.1. Wprowadzenie . . . . .  433
23.2. Migracje w Polsce – rys historyczny i współczesne tendencje . . . . .  434
23.3. Rodzaje migracji . . . . .  435
23.4. Znaczenie migrantów dla polskiego rynku pracy . . . . .  436
23.5. Migranci a wyzwania społeczno-gospodarcze . . . . .  439
23.6. Zjawisko migracji z perspektywy Społecznej Gospodarki Rynkowej . . . . .  442
23.7. Perspektywy i rekomendacje . . . . .  444
23.8. Podsumowanie . . . . .  447
Bibliografia . . . . .  448

Vitali Altholz
24. Developing a Qualitative Interview Framework for Studying Labour Market Integration of Ukrainian Refugees in Germany . . . . .  451
24.1. Introduction . . . . .  451
24.2. Theoretical and Empirical Framework . . . . .  454
24.3. Qualitative Research Design and Interviews . . . . .  462
24.4. Pilot Testing and Finalisation of the Interview Guide . . . . .  464
24.5. Conclusions . . . . .  467
References . . . . .  468

Iryna Kapanaiko
25. Challenges to Education in Conflict Zones: Risks and Resilience . . . . .  471
25.1. Introduction . . . . .   471
25.2. Literature Review . . . . .  472
25.3. Methodology . . . . .  472
25.4. Analysis of Results . . . . .  473
25.5. Discussion . . . . .  476
25.6. Conclusions . . . . .  477
References . . . . .  477

Spis tabel . . . . .  479

Spis rysunków . . . . .  481

Wykaz autorów . . . . .  483

Fragment recenzji
dr hab. Małgorzaty Burchard-Dziubińskiej, prof. UŁ

(…) Autorzy skoncentrowali się na poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu i w jakich obszarach Społeczna Gospodarka Rynkowa zachowuje swoją użyteczność jako narzędzie organizacji życia gospodarczego w warunkach niepewności o charakterze systemowym. Analizie poddano między innymi sposoby osadzenia Społecznej Gospodarki Rynkowej w europejskiej i polskiej myśli ekonomicznej, jej rolę jako fundamentu polityki konkurencji, finansów publicznych, polityki rolnej i przedsiębiorczości w polskich warunkach po akcesji do Unii Europejskiej, a także jej zdolność do absorpcji skutków transformacji energetycznej, cyfrowej i społecznej. Istotnym wątkiem jest również wpływ toczącej się w Ukrainie wojny na rynek pracy oraz system edukacji. (…) Mnogość podejmowanych problemów badawczych dotyczących kwestii historycznych i współczesnych dowodzi żywotności tej koncepcji i jej potencjału do stymulacji dalszych badań i analiz.

Fragment recenzji
prof. dr. hab. Krzysztofa Malagi

(…) Autorzy rozdziałów – ekonomiści, prawnicy, politolodzy i socjolodzy – integrują dorobek studiów literaturowych z doświadczeniem badań empirycznych nad Społeczną Gospodarką Rynkową. (…) W konsekwencji Społeczna Gospodarka Rynkowa nie jest traktowana jako zamknięty projekt instytucjonalny, lecz jako dynamiczna tradycja intelektualna, zdolna do absorbowania nowych wyzwań i dostarczania normatywnych punktów odniesienia. (…) Ostateczny zakres jej oddziaływania zależy jednak od decyzji instytucjonalnych, jakości polityk publicznych oraz poziomu zaangażowania uczestników życia społeczno-gospodarczego. W sprzyjających warunkach może ona stanowić podstawę ograniczania nierówności, wzmacniania spójności społecznej, zapewniania bezpieczeństwa ekologicznego oraz budowania trwałych fundamentów dobrobytu.

Gorynia M., Mączyńska E., Pysz P., Urbaniec M. (red.), Społeczna Gospodarka Rynkowa i jej użyteczność w erze narastającej niepewności, Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, Warszawa 2026

Wykaz autorów

1. Prof. Dr. Vitali Altholz
IU International University of Applied Sciences in Bremen, Germany
ORCID: 0009-0001-1023-6522
e-mail: vitali.altholz@iu.org

2. Mgr Marcin Bartoszewicz
Szkoła Główna Handlowa w Warszawie
ORCID: 0009-0008-6528-2746
e-mail: marcin.bartoszewicz@life.pl

3. Mgr Daniel Buś
WSPiA Rzeszowskiej Szkoły Wyższej
ORCID: 0009-0007-0793-6871
e-mail: daniel.bus@wspia.pl

4. Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski
Uniwersytet w Zielonej Górze
ORCID: 0000-0002-6233-6824
e-mail: czyzan1@wp.pl

5. Prof. dr hab. Józefa Famielec
Wyższa Szkoła Zarządzania i Bankowości
ORCID: 0000 0001-5248 8472
e-mail: jozefa.famielec@gmail.com

6. Prof. dr hab. Marian Gorynia
Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu
Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
ORCID: 0000-0002-7633-8249
e‑mail: marian.gorynia@ue.poznan.pl

7. Dr Wojciech Haza
Akademia Tarnowska
ORCID: 0009-0005-1708-7901
e-mail: whaza4@gmail.com

8. Dr Andrzej Jakubowicz
Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
ORCID: 0009-0003-9586-9883
e-mail: andrzejjo8@gmail.com

9. Dr Marzenna James
Princeton University
ORCID: 0009-0001-4642-9182
e-mail: mjames@princeton.edu

10. Dr Anna Jurczuk
Uniwersytet w Białymstoku
ORCID: 0000-0002-6467-4747
e‑mail: a.jurczuk@uwb.edu.pl

11. Dr Anna Jurkowska
Wyższa Szkoła Zarządzania i Bankowości w Krakowie
ORCID: 0009-0006-1330-1744
e-mail: anna.m.jurkowska@interia.pl

12. Dr Katarzyna Kamińska
Szkoła Główna Handlowa w Warszawie
ORCID: 0000-0003-0497-7452
e-mail: kkamins@sgh.waw.pl

13. Dr Iryna Kapanaiko
Freelancer
ORCID: 0009-0006-9863-5742
e-mail: kapanajiko@gmail.com

14. Dr Ewa Kulińska-Sadłocha
Uniwersytet Łódzki
ORCID: 0000-0002-8183-6111
e-mail: ewa.kulinska@uni.lodz.pl

15. Dr Svitlana Kuznetsova
National Technical University “Kharkiv Polytechnic Institute”, Ukraine
ORCID: 0000-0002-1567-4791
e-mail: Svitlana.Kuznetsova@khpi.edu.ua

16. Mgr Sergii Lysenko
National Technical University “Kharkiv Polytechnic Institute”, Kharkiv, Ukraine
ORCID: 0009-0004-3720-5285
e-mail: Serhii.Lysenko@emmb.khpi.edu.ua

17. Prof. Dr. Oksana Makovoz
National Technical University “Kharkiv Polytechnic Institute”, Kharkiv, Ukraine
Dresden Technical University, IHI Zittau, Germany
ORCID: 0000-0001-8728-1500
e-mail: oksana.makovoz@tu-dresden.de

18. Mgr Ewa Małecka
Uniwersytet Wrocławski
ORCID: 0009-0000-6997-3845
e-mail: ewka.malecka@gmail.com

19. Dr Anna Matuszczak
Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu
ORCID: 0000-0002-5045-5447
e-mail: anna.matuszczak@ue.poznan.pl

20. Prof. dr hab. Elżbieta Mączyńska
Szkoła Główna Handlowa w Warszawie
Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
ORCID: 0000‑0002-4624‑4268
e‑mail: elzbieta.maczynska@gmail.com

21. Mgr Agata Miętus
Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie
ORCID: 0009-0004-5360-0234
e-mail: mietusa@uek.krakow.pl

22. Dr hab. Grażyna Musiał, prof. UE
Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach
ORCID: 0000-0002-9267-770X
e-mail: grazyna.musial@interia.pl

23. Mgr Piotr Palac
Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie
ORCID: 0000-0001-8526-5945
e-mail: piotrpalacfinanse@gmail.com

24. Mgr Tetiana Perederii
State University of Trade and Economics, Kyiv, Ukraine
ORCID: 0000-0002-0168-8164
e-mail: tanyaperederii96@gmail.com

25. Dr hab. Piotr Pysz, prof. WANS
Wschodnioeuropejska Akademia Nauk Stosowanych w Białymstoku
e‑mail: pyszpiotr@gmail.com

26. Dr hab. Elżbieta Skąpska
Politechnika Białostocka
ORCID: 0000-0003-0664-0917
e-mail: e.skapska@pb.edu.pl

27. Dr hab. Andrzej Szplit, prof. ANS
Akademia Nauk Stosowanych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach
ORCID: 0000-0003-2161-8187
e-mail: andrzej.szplit@gmail.com

28. Mgr Justyna Tomala
Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie
ORCID: 0000 0001 6090 9337
e-mail: tomalaj@uek.krakow.pl

29. Dr hab. Maria Urbaniec, prof. UEK
Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie
Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
ORCID: 0000‑0001‑8307‑8396
e‑mail: maria.urbaniec@uek.krakow.pl

30. Dr hab. Jürgen Wandel, prof. SGH
Szkoła Główna Handlowa w Warszawie
ORCID: 0000-0002-3258-8668
e-mail: jwande@sgh.waw.pl

31. Prof. dr hab. Henryk Wnorowski
Uniwersytet w Białymstoku
ORCID: 0000-0002-8038-2883
e-mail: h.wnorowski@uwb.edu.pl

32. Dr Magdalena Zajączkowska
Krakow University of Economics
ORCID: 0000-0001-7449-8698
e-mail: zajaczkm@uek.krakow.pl

33. Prof. dr hab. Anna Ząbkowicz
Uniwersytet Łódzki
ORCID: 0000-0003-1977-0884
e-mail: anna.zabkowicz@uni.lodz.pl