Polskie Towarzystwo Ekonomiczne i instytucje poprzedzające w służbie nauk ekonomicznych

Opis

Fragment Wprowadzenia

Polscy ekonomiści zrzeszają się już od 225 lat. Pierwszym stowarzyszeniem, do którego należeli wybitni przedstawiciele ówczesnej teorii ekonomii, było założone w 1800 r. Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk – organizacja o profilu ogólnym, stanowiąca zalążek rozwoju ruchu naukowego w wielu dziedzinach, w tym także w ekonomii. Po jego rozwiązaniu przez władze rosyjskie – w odwecie za powstanie listopadowe – na ziemiach polskich zaczęły powstawać liczne lokalne organizacje naukowe. Skupiały one działaczy, którzy podejmowali wysiłki na rzecz podtrzymywania świadomości narodowej Polaków oraz wspierania życia naukowego.

Przełom nastąpił dopiero w drugiej połowie XIX wieku. W 1867 r. w Krakowie rozpoczęło działalność pierwsze wyspecjalizowane stowarzyszenie ekonomiczne – Towarzystwo Prawnicze i Ekonomiczne, które zrzeszało uczonych oraz praktyków życia gospodarczego z Galicji.

Towarzystwo Prawnicze i Ekonomiczne stało się kuźnią aktywistów dla kolejnych stowarzyszeń ekonomicznych, które powstawały i działały w okresie międzywojennym. Spośród kilkunastu lokalnych zrzeszeń największe znaczenie miały te funkcjonujące w Warszawie, Lwowie i Krakowie. Niestety, ich owocną działalność przerwał wybuch II wojny światowej, podczas której wielu członków tych organizacji poniosło śmierć. Skala strat kadrowych była tak ogromna, że po zakończeniu działań wojennych nie było możliwe odtworzenie przedwojennych stowarzyszeń. Wojenną zawieruchę przeżyła jedynie nieliczna grupa wybitnych twórców polskiej ekonomii – to właśnie oni w grudniu 1945 r. powołali do życia ogólnopolską organizację pod nazwą Polskie Towarzystwo Ekonomiczne. Po 80 latach działalności Polskie Towarzystwo Ekonomiczne okazuje się najdłużej funkcjonującym stowarzyszeniem ekonomicznym w Polsce. Wspólną cechą wszystkich polskich towarzystw ekonomicznych był jasno określony cel: podnoszenie kultury ekonomicznej społeczeństwa poprzez inicjowanie i wspieranie badań naukowych oraz popularyzację wiedzy ekonomicznej w szerokich kręgach społecznych.

Długa i bogata historia tych organizacji skłania do refleksji nad efektami ich działalności. Były one przedmiotem licznych opracowań, których autorzy nierzadko prezentowali odmienne opinie i oceny. Wobec tych różnic pojawiają się istotne pytania:

Czy przedstawione w niniejszym opracowaniu towarzystwa rzeczywiście wspierały? W jakim stopniu towarzystwa ekonomiczne w Polsce odegrały rolę w kreowaniu i wspieraniu badań naukowych, a na ile ograniczały się jedynie do funkcji popularyzatorskich?

• Czy struktura członkowska tych organizacji rzeczywiście odzwierciedlała elitę ówczesnej polskiej ekonomii, czy raczej stanowiła szersze forum integracji środowiska akademickiego i praktyków życia gospodarczego?
• Jakie było znaczenie dorobku intelektualnego towarzystw i ich członków dla rozwoju polskiej oraz europejskiej myśli ekonomicznej?
• Które rozwiązania instytucjonalne, prawne i organizacyjne sprzyjały największej skuteczności i trwałości działania stowarzyszeń ekonomicznych w różnych okresach historycznych?
• Na ile współczesne Polskie Towarzystwo Ekonomiczne potrafi twórczo nawiązywać do tradycji swoich poprzedników i adaptować ich doświadczenia do wyzwań XXI wieku?
• Jaka jest obecna rola i pozycja PTE w polskim i międzynarodowym środowisku ekonomicznym – i jakie są perspektywy jego rozwoju w kontekście globalnych przemian nauki, gospodarki i społeczeństwa?